Тырнақ саңырауқұлағы немесе онихомикоз — тырнақ пластинасын және оның астындағы тіндерді зақымдайтын жұқпалы ауру. Инфекция көбіне аяқ тырнақтарында, әсіресе бас бармақта кездеседі. Бастапқыда тырнақтың шетінде сарғыш дақ пайда болуы, түсінің өзгеруі немесе үгітілуі байқалады. Уақыт өте келе тырнақ қалыңдап, пішіні бұзылады және тырнақ төсегінен жартылай ажырауы мүмкін.
Тырнақ түсінің немесе пішінінің өзгеруі әрдайым саңырауқұлақ инфекциясын білдірмейді. Осындай белгілер псориаз, жарақат және басқа аурулар кезінде де кездеседі. Сондықтан емдеуді бастамас бұрын зақымданудың нақты себебін анықтау қажет.
Тырнақ саңырауқұлағының алғашқы белгілері
Онихомикоз көбіне баяу дамиды. Аурудың кең таралған түрінде инфекция тырнақтың бос немесе бүйір шетінен басталып, біртіндеп түбіне қарай таралады. Алғашқы кезеңде ауырсыну болмауы мүмкін. Сол себепті адам тырнақтағы өзгерістерді бірнеше ай бойы байқамауы немесе оған мән бермеуі ықтимал.
Тырнақ саңырауқұлағына тән белгілер:
- Түсінің өзгеруі. Тырнақта ақ, сарғыш немесе қоңыр дақтар пайда болады. Кейде тырнақ пластинасының көп бөлігі түсін өзгертеді.
- Тырнақтың қалыңдауы. Пластина тығыздалып, оны кәдімгі қайшымен немесе тырнақ алғышпен қысқарту қиындайды.
- Сынғыштық және үгітілу. Тырнақтың шеті қабаттанып, тегістігін жоғалтады. Астында борпылдақ массалар жиналуы мүмкін.
- Тырнақтың ажырауы. Тырнақ пластинасы мен тырнақ төсегінің арасында бос кеңістік пайда болады. Бұл өзгеріс онихолизис деп аталады.
- Пішінінің бұзылуы. Ауру ұзаққа созылғанда тырнақ деформацияланып, жабық аяқкиім киген кезде қолайсыздық туғызуы мүмкін.
Онихомикоз міндетті түрде қышумен қатар жүрмейді. Егер саусақтардың арасындағы тері қабыршақтанып, жарылып немесе табан терісінде тітіркену байқалса, тырнақ инфекциясы табан микозымен қатар жүруі мүмкін.
Тырнақта тез ұлғаятын қара дақтар, қан кету немесе айналасындағы теріге таралатын қара жолақ пайда болса, дерматологқа қаралу қажет. Мұндай өзгерістерді бірден саңырауқұлаққа жатқызуға болмайды. Дәрігер басқа ауруларды, соның ішінде қатерлі ісіктерді де жоққа шығаруы тиіс.
Тырнақ саңырауқұлағы неден пайда болады?
Онихомикоздың негізгі қоздырғыштары — дерматофиттер, әсіресе Trichophyton туысына жататын саңырауқұлақтар. Сирек жағдайда ауруды ашытқы тәрізді немесе зең саңырауқұлақтары қоздырады. Инфекция тырнақтың зақымдалған бөліктері арқылы енуі немесе аяқ терісіндегі саңырауқұлақ инфекциясынан таралуы мүмкін.
Жұқтыру жұқтырған тері қабыршақтарымен немесе олар түскен заттармен жанасқанда болуы мүмкін. Ортақ аяқкиім, тырнақ күтіміне арналған құралдар және қоғамдық орындардағы ылғалды беттер инфекцияның таралуына жағдай жасайды. Дегенмен бассейнге немесе спортзалға бару міндетті түрде ауру жұқтырады деген сөз емес.
Аурудың даму ықтималдығын арттыратын факторлар:
- аяқтың жиі терлеуі және ұзақ уақыт ылғалды болуы;
- тар аяқкиім, саусақтарға тұрақты қысым түсуі және тырнақтың қайталанатын жарақаттары;
- аяқ терісінде саңырауқұлақ инфекциясының болуы;
- егде жас және тырнақтың баяу өсуі;
- қант диабеті және аяқтағы қан айналымының бұзылуы;
- иммундық қорғаныстың әлсіреуімен байланысты жағдайлар.
Тырнақ саңырауқұлағы аталған қауіп факторлары жоқ адамдарда да кездеседі. Алайда қант диабеті, аяқтағы сезімталдықтың төмендеуі немесе шеткері қан тамырларының аурулары кезінде инфекцияға ерекше назар аудару керек. Мұндай науқастарда тері мен тырнақтың зақымдалуы ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін.
Онихомикозды басқа тырнақ ауруларынан қалай ажыратуға болады?
Тырнақтың сарғаюы, қалыңдауы немесе қабаттануы өз бетінше саңырауқұлаққа қарсы дәрі қолдануға негіз бола алмайды. Онихомикоздың сыртқы белгілері басқа дерматологиялық аурулардың көріністеріне ұқсайды.
| Ауру немесе жағдай | Тырнақтағы тән өзгерістер |
|---|---|
| Онихомикоз | Түсінің өзгеруі, қалыңдауы, тырнақ астындағы борпылдақ массалар, шетінің үгітілуі |
| Тырнақ псориазы | Ұсақ шұңқырлар, тырнақтың ажырауы, сарғыш дақтар, қалыңдау |
| Механикалық жарақат | Соққыдан немесе аяқкиім қысымынан кейін қарайып кетуі, деформациялануы немесе ажырауы |
| Қызыл жалпақ теміреткі | Бойлық жүлгелер, тырнақтың жұқаруы, жарылуы немесе тыртықтық өзгерістер |
| Бактериялық зақымдану | Кейде тырнақтың жасыл түске боялуы, әсіресе тырнақ ажыраған жерлерде |
Дәрігер сыртқы белгілерге қарап аурудың себебін болжай алады. Бірақ саңырауқұлақ инфекциясын нақтылау үшін зертханалық зерттеулер қажет. Бұл әсіресе ішуге арналған саңырауқұлаққа қарсы препараттарды тағайындамас бұрын маңызды. Мұндай дәрілердің қарсы көрсетілімдері бар және олар басқа дәрілік заттармен өзара әрекеттесуі мүмкін.
Тырнақ саңырауқұлағын анықтау үшін қандай талдаулар жасалады?
Зерттеу үшін зақымдалған тырнақтың бөлшектері немесе пластинаның астындағы материал алынады. Дәрігер саңырауқұлақты анықтау ықтималдығы жоғары аймақты таңдайды.
Онихомикозды диагностикалау үшін келесі әдістер қолданылады:
- Микроскопиялық зерттеу. Алынған материалдан саңырауқұлақ құрылымдарын анықтауға мүмкіндік береді. Көбіне калий гидроксидімен дайындалған препарат зерттеледі.
- Саңырауқұлаққа себінді жасау. Қоздырғыштың түрін анықтауға көмектеседі. Нәтижесін күту ұзаққа созылуы мүмкін, ал теріс нәтиже инфекцияның жоқ екенін әрдайым білдірмейді.
- ПТР диагностикасы. Белгілі бір саңырауқұлақтардың генетикалық материалын анықтайды. Зерттеудің мүмкіндігі зертхана қолданатын диагностикалық панельге байланысты.
- Тырнақ бөлшегін гистологиялық зерттеу. Кейбір жағдайларда материал арнайы әдістермен боялып, саңырауқұлақ элементтері анықталады.
Әр науқасқа барлық зерттеуді бірдей жүргізу міндетті емес. Диагностика көлемі тырнақтың зақымдану дәрежесіне, клиникалық белгілерге және алғашқы талдау нәтижелеріне байланысты анықталады. Егер саңырауқұлақ инфекциясы расталмаса, дерматолог өзгерістердің басқа себептерін қарастырады.
Тырнақ саңырауқұлағын емдеу әдістері
Емдеу тәсілі зақымдалған тырнақтардың санына, инфекция таралған аумаққа, тырнақ түбінің зақымдануына және қоздырғыштың түріне байланысты таңдалады. Дәрігер науқастың қосымша ауруларын, қабылдап жүрген дәрілерін және зертханалық тексеру нәтижелерін де ескереді.
Жергілікті саңырауқұлаққа қарсы препараттар
Бір немесе бірнеше тырнақтың шектеулі бөлігі зақымдалғанда арнайы емдік лактар мен ерітінділер қолданылуы мүмкін. Олардың құрамында аморолфин, циклопирокс және онихомикозды емдеуге арналған басқа белсенді заттар болады.
Жергілікті ем тырнақ пластинасының шағын бөлігі зақымдалып, инфекция оның өсу аймағына жетпеген жағдайда тиімдірек болуы мүмкін. Тырнақ қатты қалыңдаса, препараттың ішке өтуі қиындайды. Сондықтан дәрігер кейде зақымдалған пластинаның қалыңдығын азайтуды ұсынады.
Аяқ терісіндегі микозға арналған кәдімгі кремді тырнаққа арналған дәрінің толық баламасы деп есептеуге болмайды. Тырнақ пластинасы белсенді заттардың өтуіне кедергі жасайды. Сол себепті тері инфекциясына көмектесетін препарат тырнақ саңырауқұлағына әсер етпеуі мүмкін.
Ішуге арналған саңырауқұлаққа қарсы дәрілер
Онихомикоз кең таралғанда, бірнеше тырнақ зақымдалғанда немесе инфекция тырнақтың түбіне жеткенде жүйелік ем қажет болуы мүмкін. Мұндай жағдайда тербинафин немесе итраконазол негізіндегі препараттар қолданылады. Дәріні таңдау қоздырғыштың түріне және науқастағы қарсы көрсетілімдерге байланысты.
Аяқ тырнақтарының дерматофиттік онихомикозында ересектерге арналған тербинафин курсы жиі 12 аптаға, ал қол тырнақтары зақымдалғанда 6 аптаға созылады. Бұл — стандартты емдеу схемалары. Нақты препаратты, мөлшерін және емдеу ұзақтығын дәрігер жеке анықтайды.
Жүйелік ем басталар алдында бауырдың жағдайы, созылмалы аурулар және басқа дәрілермен ықтимал өзара әрекеттесу бағаланады. Тербинафин қолданылғанда емге дейін және қажет болған жағдайда ем барысында бауыр қызметін көрсететін талдаулар жүргізіледі. Итраконазол көптеген дәрілік заттармен өзара әрекеттеседі және кейбір жүрек-қан тамырлары ауруларында қолдануға шектеулері бар.
Саңырауқұлаққа қарсы таблеткаларды дәрігердің тағайындауынсыз қабылдауға болмайды. Диагноз расталмаған жағдайда адам бірнеше ай бойы өзіне қажет емес дәріні ішіп жүруі мүмкін.
Зақымдалған тырнақты алып тастау қажет пе?
Онихомикоз кезінде тырнақ пластинасын толық алып тастау міндетті емес. Тырнақ қатты қалыңдағанда дәрігер аппараттық өңдеу жүргізуі, зақымдалған борпылдақ бөліктерін алып тастауы немесе тырнақты жұмсартатын арнайы құралдарды қолдануы мүмкін. Бұл күтімді жеңілдетеді және кейбір жағдайларда жергілікті емнің тиімділігін арттырады.
Тырнақты хирургиялық жолмен алып тастау сирек қолданылады. Мұндай әдіс кейбір ауыр немесе емге төзімді жағдайларда қарастырылуы мүмкін. Тырнақты өз бетінше түбіне дейін кесуге немесе ажыраған бөліктерін жұлып алуға болмайды. Бұл жарақатқа және қосымша инфекцияға әкелуі мүмкін.
Лазер, сірке суы және халықтық әдістер көмектесе ме?
Кейбір клиникаларда онихомикозды емдеу үшін лазер қолданылады. Алайда оның стандартты саңырауқұлаққа қарсы емнен сенімдірек нәтиже беретіні туралы дәлелдер жеткіліксіз. Лазерлік процедура диагнозды нақтылау мен тиімділігі дәлелденген дәрілік емді алмастырмауы тиіс.
Сірке суы, ас содасы, йод және эфир майлары онихомикозды толық емдейтіні дәлелденген әдістерге жатпайды. Қышқылды немесе тітіркендіргіш ерітінділер тырнақ айналасындағы теріні зақымдауы мүмкін. Әсіресе тері жарылған немесе қабынған жағдайда мұндай тәжірибелер қауіпті.
Тырнақ саңырауқұлағы қанша уақытта жазылады және оның алдын қалай алуға болады?
Дәрі қабылдау ұзақтығы мен тырнақтың толық қалпына келу мерзімі бірдей емес. Инфекция жойылғаннан кейін де тырнақтың зақымдалған бөлігі сақталады. Ол жаңа тырнақ өсіп шыққан сайын біртіндеп алмасады.
Қол тырнақтары әдетте бірнеше айда жаңарады. Аяқ тырнағының толық өсіп шығуына көбіне 12–18 ай қажет. Өсу жылдамдығы жасқа, қан айналымына, қосымша ауруларға және ағзаның жеке ерекшеліктеріне байланысты.
Емнің нәтижесін тек ескі зақымдалған бөліктің түсіне қарап бағалау дұрыс емес. Қалпына келудің маңызды белгілерінің бірі — тырнақ түбінен сау пластинаның өсіп, біртіндеп шетіне қарай жылжуы. Қажет болған жағдайда дәрігер қайталама зертханалық талдау тағайындайды.
Инфекцияның қайта жұғу қаупін азайту үшін:
- аяқты күн сайын жуып, саусақтардың арасын мұқият құрғату;
- шұлық суланса, оны ауыстыру және ауа өткізетін аяқкиім таңдау;
- аяқкиімді тиісті құралдармен өңдеп, толық кептіру;
- өзгенің аяқкиімін, сүлгісін және маникюр мен педикюр құралдарын пайдаланбау;
- қоғамдық душ пен киім ауыстыратын бөлмелерде жеке тәпішке кию;
- аяқ терісіндегі расталған саңырауқұлақ инфекциясын уақытында емдеу қажет.
Аяқ терісіндегі қатар жүретін микозды емдеу ерекше маңызды. Егер инфекция теріде сақталса, тырнақтар сәтті емделгеннен кейін де қайта зақымдалуы мүмкін.
Тырнақтың түсі өзгерсе, қалыңдаса немесе үгітіле бастаса, дерматовенерологқа қаралған дұрыс. Қант диабеті, қан айналымының бұзылуы, ауырсыну, қызару немесе тырнақ айналасындағы тіндердің қабынуы кезінде тексеруді кейінге қалдырмау керек. Тырнақ саңырауқұлағын емдеуге болады, бірақ дұрыс препарат таңдау үшін диагноз зертханалық жолмен расталуы тиіс. Инфекция аз аумақты зақымдаған кезде емдеуді бастау оның әрі қарай таралуын тоқтатуға көмектеседі.